Historia tongkat ali: jak suplement zdobył popularność
Jeszcze kilkanaście lat temu tongkat ali był w Europie niemal nieznany. Dziś regularnie pojawia się w podcastach o zdrowiu mężczyzn, w mediach społecznościowych i w składzie suplementów „na testosteron”. Redakcja prześledziła drogę tej rośliny od lasów tropikalnych Azji Południowo-Wschodniej do półek sklepowych i sprawdziła, co z jej sławy wytrzymuje konfrontację z badaniami.
Roślina z lasów Azji Południowo-Wschodniej
Tongkat ali to potoczna nazwa krzewu lub niewielkiego drzewa Eurycoma longifolia z rodziny gorzkoklowatych. Rośnie w podszyciu lasów tropikalnych Malezji, Indonezji, Tajlandii, Wietnamu i Laosu. W Indonezji znany jest jako pasak bumi, w Tajlandii jako plaa lai phueak.
Nazwa malajska bywa tłumaczona jako „laska Alego”, co nawiązuje do kształtu korzenia i do tradycyjnych przekonań o wpływie rośliny na męską witalność. Surowcem jest przede wszystkim korzeń, który ma bardzo gorzki smak.
Za intensywną goryczkę odpowiadają kwasynoidy, m.in. eurykomanon. To właśnie ta grupa związków jest najczęściej wskazywana jako odpowiedzialna za aktywność biologiczną rośliny, obok peptydów, alkaloidów i innych składników.
Ponieważ korzeń pozyskuje się z wieloletnich roślin, intensywny zbiór w naturze budził obawy o przetrwanie dzikich populacji. W odpowiedzi rozwinięto uprawy i programy kontroli handlu surowcem.
Tradycyjne zastosowania
W tradycyjnej medycynie malajskiej i indonezyjskiej wywary z korzenia stosowano od pokoleń. Podawano je mężczyznom jako środek wzmacniający i „na siłę”, a także w gorączce, malarii, dolegliwościach trawiennych i po porodzie.
Korzeń często gotowano w wodzie i pito napar mimo gorzkiego smaku. W wielu rodzinach był to po prostu domowy środek na zmęczenie, a nie specjalistyczny preparat.
Tradycyjne zastosowania warto traktować jako punkt wyjścia do badań, a nie dowód skuteczności. Medycyna ludowa łączyła roślinę z wieloma dolegliwościami, z których tylko niektóre zbadano naukowo.
Lokalne znaczenie tongkat ali sprawiło, że w drugiej połowie XX wieku zainteresowały się nim malezyjskie instytuty badawcze, szukające sposobu na przekształcenie tradycyjnej wiedzy w produkty o standaryzowanej jakości.
Od wywaru do standaryzowanego ekstraktu
Przełomowym okresem były lata 90. i początek XXI wieku. Malezyjskie instytucje rządowe i naukowe, m.in. Forest Research Institute Malaysia, prowadziły badania nad składem i bezpieczeństwem rośliny. Opracowano wodne ekstrakty standaryzowane na zawartość określonych związków.
Standaryzacja miała kluczowe znaczenie. Wcześniej jakość surowca była bardzo zmienna, a produkty sprzedawane jako tongkat ali często zawierały niewiele aktywnych składników lub były fałszowane innymi roślinami.
| Okres | Wydarzenie | Znaczenie |
|---|---|---|
| Wieki tradycji | Wywary w medycynie ludowej | Lokalna renoma środka wzmacniającego |
| Lata 90. XX w. | Badania instytutów malezyjskich | Analiza składu i bezpieczeństwa |
| Lata 2000. | Standaryzowane ekstrakty wodne | Powtarzalna jakość, eksport |
| Lata 2010. | Pierwsze badania kliniczne u ludzi | Zainteresowanie nauki zachodniej |
| Lata 2020. | Popularność w podcastach i mediach | Masowy rynek suplementów |
Malezja wprowadziła także normy jakości dla produktów z tongkat ali, obejmujące m.in. limity metali ciężkich. Było to odpowiedzią na doniesienia o zanieczyszczeniu części produktów rtęcią i ołowiem.
Standaryzowane ekstrakty umożliwiły wreszcie prowadzenie badań klinicznych, w których można było porównywać wyniki między ośrodkami.
Co pokazały badania kliniczne
W badaniu Tambiego i współpracowników z 2012 roku mężczyźni z późnym hipogonadyzmem otrzymywali ekstrakt tongkat ali przez miesiąc. Autorzy opisali wzrost stężenia testosteronu, ale badanie nie miało grupy placebo, co ogranicza siłę wniosków.
Talbott i współpracownicy w 2013 roku badali osoby umiarkowanie zestresowane. W grupie przyjmującej ekstrakt odnotowano niższy poziom kortyzolu, wyższy testosteronu oraz lepsze wskaźniki nastroju w porównaniu z placebo. Badanie było jednak niewielkie.
Henkel i współpracownicy w 2014 roku przeprowadzili pilotażowe badanie u aktywnych fizycznie seniorów obu płci. Odnotowano poprawę siły mięśniowej i zmiany hormonalne, ale grupy były małe.
Przeglądy systematyczne, np. Thu i współpracowników z 2017 roku, wskazują na pewien potencjał w zakresie zdrowia seksualnego mężczyzn, ale podkreślają niewielką liczbę badań, małe grupy i częste finansowanie przez producentów ekstraktów.
Popularność dziś i kwestie bezpieczeństwa
Ostatnia fala popularności tongkat ali jest związana z mediami społecznościowymi i podcastami o optymalizacji zdrowia. Roślina zaczęła być przedstawiana jako naturalna alternatywa dla terapii testosteronem, co znacznie przekracza to, co wykazały badania.
W krótkich badaniach klinicznych standaryzowane ekstrakty były na ogół dobrze tolerowane. Brakuje jednak danych o długotrwałym stosowaniu, a jakość produktów na rynku jest nierówna.
- Zanieczyszczenia: w przeszłości wykrywano metale ciężkie w części produktów.
- Fałszowanie: niektóre suplementy „na potencję” zawierały niedeklarowane leki, np. analogi sildenafilu.
- Różnice w składzie: ekstrakty różnią się standaryzacją i stężeniem związków aktywnych.
- Brak danych: kobiety w ciąży, osoby z chorobami hormonozależnymi i przyjmujące leki powinny unikać stosowania bez konsultacji.
Osoby z objawami niskiego testosteronu powinny w pierwszej kolejności wykonać badania i skonsultować się z lekarzem, zamiast samodzielnie sięgać po suplement.
Wnioski redakcji
Tongkat ali przeszedł drogę od tradycyjnego wywaru w Azji Południowo-Wschodniej do globalnego suplementu. Kluczową rolę odegrały malezyjskie badania i standaryzacja ekstraktów, a ostatnio media społecznościowe.
Dostępne badania kliniczne sugerują możliwy wpływ na poziom testosteronu, stres i samopoczucie, ale są nieliczne, małe i często finansowane przez producentów.
Jakość produktów pozostaje istotnym problemem, a roślina nie jest zamiennikiem diagnostyki i leczenia niedoboru testosteronu.
Redakcja poleca także nasze materiały o fadogii agrestis, o ashwagandzie oraz o badaniach hormonalnych u mężczyzn.
Bibliografia
- Tambi MI, Imran MK, Henkel RR. Standardised water-soluble extract of Eurycoma longifolia, Tongkat ali, as testosterone booster for managing men with late-onset hypogonadism? Andrologia. 2012;44 Suppl 1:226–230.
- Talbott SM, Talbott JA, George A, Pugh M. Effect of Tongkat Ali on stress hormones and psychological mood state in moderately stressed subjects. J Int Soc Sports Nutr. 2013;10(1):28.
- Henkel RR, Wang R, Bassett SH, et al. Tongkat Ali as a potential herbal supplement for physically active male and female seniors – a pilot study. Phytother Res. 2014;28(4):544–550.
- Thu HE, Mohamed IN, Hussain Z, Jayusman PA, Shuid AN. Eurycoma longifolia as a potential adoptogen of male sexual health: a systematic review on clinical studies. Chin J Nat Med. 2017;15(1):71–80.
- Leitão AE, Vieira MCS, Pelegrini A, da Silva EL, Guimarães ACA. A 6-month, double-blind, placebo-controlled, randomized trial to evaluate the effect of Eurycoma longifolia (Tongkat Ali) and concurrent training on erectile function and testosterone levels in androgen deficiency of aging males (ADAM). Maturitas. 2021;145:78–85.
