Fadogia agrestis a wątroba i nerki: czy to bezpieczne
Fadogia agrestis to afrykańska roślina, która w ostatnich latach zrobiła zawrotną karierę jako „naturalny booster testosteronu”. Jej popularność wyprzedziła jednak naukę: większość danych pochodzi z badań na szczurach, a badań bezpieczeństwa u ludzi praktycznie nie ma. Redakcja sprawdziła, co wiadomo o wpływie fadogii na wątrobę i nerki i dlaczego ostrożność jest tu szczególnie uzasadniona.
Czym jest Fadogia agrestis
Fadogia agrestis to krzew z rodziny marzanowatych, rosnący na sawannach Afryki Zachodniej, m.in. w Nigerii. W tamtejszej medycynie ludowej łodygę rośliny stosowano jako środek na zaburzenia erekcji i wzmocnienie.
Zainteresowanie rośliną w krajach zachodnich gwałtownie wzrosło po 2020 roku, gdy zaczęto o niej mówić w popularnych podcastach o zdrowiu i optymalizacji hormonów. Szybko pojawiła się w składzie suplementów, często w połączeniu z tongkat ali.
Problem polega na tym, że wiedza o fadogii opiera się w dużej mierze na kilku badaniach jednego zespołu z Nigerii, przeprowadzonych na szczurach w latach 2005–2008. Nie ma randomizowanych badań klinicznych, które oceniałyby skuteczność i bezpieczeństwo rośliny u ludzi.
W praktyce oznacza to, że osoby stosujące fadogię przyjmują substancję, której wpływ na organizm człowieka po prostu nie został zbadany – ani w krótkim, ani w długim okresie.
Co pokazały badania na zwierzętach
W badaniu Yakubu i współpracowników z 2005 roku, opublikowanym w Asian Journal of Andrology, wodny ekstrakt z łodygi fadogii podawany szczurom zwiększał stężenie testosteronu i nasilał zachowania seksualne. To ta praca stała się podstawą marketingu suplementów.
Ten sam zespół w kolejnych badaniach opisał jednak także niepokojące zmiany. W pracy z 2008 roku w Journal of Ethnopharmacology analizowano wskaźniki funkcji jąder i odnotowano zmiany sugerujące możliwe działanie toksyczne na tkankę jąder.
Opisywano również zmiany w parametrach biochemicznych krwi i tkanek, które mogą świadczyć o obciążeniu narządów. Autorzy sugerowali ostrożność przy przewlekłym stosowaniu.
Wyników badań na szczurach nie można bezpośrednio przenosić na ludzi. Różnice w metabolizmie, dawkach w przeliczeniu na masę ciała i czasie ekspozycji sprawiają, że pozwalają one jedynie formułować hipotezy – zarówno o korzyściach, jak i zagrożeniach.
Wątroba: co wiadomo, a czego nie
Bezpośrednich danych o wpływie fadogii na wątrobę człowieka brak. Nie oznacza to jednak, że ryzyko jest zerowe. Suplementy ziołowe i dietetyczne są uznaną przyczyną polekowego uszkodzenia wątroby.
Według przeglądu Navarro i współpracowników z 2017 roku, opartego na danych amerykańskiej sieci badawczej DILIN, odsetek uszkodzeń wątroby wywołanych przez suplementy ziołowe i dietetyczne rósł w ostatnich latach. Wśród produktów szczególnie często wymieniano suplementy na budowę mięśni i odchudzanie.
W przypadku fadogii dodatkowym problemem jest skład produktów. Suplementy często łączą kilka ekstraktów, a ich standaryzacja bywa niejasna. W razie problemów z wątrobą trudno ustalić, który składnik za nie odpowiada.
Objawy, które powinny skłonić do odstawienia suplementu i pilnej konsultacji z lekarzem, to żółtaczka, ciemny mocz, jasne stolce, świąd skóry, nudności i ból pod prawym łukiem żebrowym.
Nerki i jądra: sygnały ostrzegawcze
Podobnie jak w przypadku wątroby, brakuje badań oceniających wpływ fadogii na nerki człowieka. W badaniach na zwierzętach analizowano parametry biochemiczne, ale ich interpretacja wymaga ostrożności.
Najwięcej uwagi zwracają doniesienia dotyczące jąder. Zmiany opisane u szczurów są szczególnie niepokojące w kontekście suplementu reklamowanego jako wspierający męski układ hormonalny i płodność.
| Obszar | Dane z badań na zwierzętach | Dane u ludzi |
|---|---|---|
| Testosteron | Wzrost u szczurów | Brak badań klinicznych |
| Jądra | Zmiany sugerujące możliwą toksyczność | Brak danych |
| Wątroba | Zmiany niektórych wskaźników biochemicznych | Brak danych |
| Nerki | Ograniczone dane | Brak danych |
| Bezpieczeństwo długoterminowe | Nie badano | Nie badano |
Osoby z chorobami nerek lub wątroby, starające się o dziecko, a także przyjmujące leki obciążające te narządy, powinny szczególnie unikać eksperymentowania z fadogią.
Wiele osób zgłasza w internecie stosowanie fadogii „z przerwami”, aby uniknąć szkód. Takie praktyki nie opierają się na żadnych badaniach i nie dają gwarancji bezpieczeństwa.
Status prawny i badania kontrolne
W Unii Europejskiej rośliny, które nie były w istotnym stopniu spożywane przed 15 maja 1997 roku, mogą wymagać zezwolenia jako nowa żywność (novel food) na podstawie rozporządzenia (UE) 2015/2283. Status konkretnych składników warto sprawdzić w katalogu nowej żywności Komisji Europejskiej oraz w rejestrze Głównego Inspektoratu Sanitarnego.
Fadogia nie jest wymieniona na liście substancji zakazanych WADA, ale sportowcy objęci kontrolą antydopingową powinni pamiętać o ryzyku zanieczyszczenia suplementów i odpowiedzialności za ich skład.
Osobom, które mimo braku danych zdecydowały się stosować fadogię, lekarz może zalecić badania kontrolne:
- enzymy wątrobowe: ALT, AST, GGTP, fosfataza alkaliczna, bilirubina;
- parametry nerkowe: kreatynina, eGFR, mocznik, badanie ogólne moczu;
- hormony: testosteron, LH, FSH – szczególnie przy planach rodzicielskich;
- w razie wątpliwości co do płodności – badanie nasienia.
Wnioski redakcji
Popularność fadogii agrestis opiera się głównie na kilku badaniach na szczurach. Te same badania sugerują nie tylko wzrost testosteronu, ale także możliwe działanie toksyczne na jądra.
Brakuje badań klinicznych oceniających bezpieczeństwo fadogii dla wątroby, nerek i układu rozrodczego człowieka. Brak doniesień o szkodach nie jest dowodem bezpieczeństwa.
Osoby z objawami niskiego testosteronu powinny zacząć od badań i konsultacji z lekarzem, a nie od eksperymentów z mało zbadaną rośliną.
Redakcja poleca także nasze materiały o historii tongkat ali, o polekowym uszkodzeniu wątroby oraz o badaniach hormonalnych u mężczyzn.
Bibliografia
- Yakubu MT, Akanji MA, Oladiji AT. Aphrodisiac potentials of the aqueous extract of Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) stem in male albino rats. Asian J Androl. 2005;7(4):399–404.
- Yakubu MT, Akanji MA, Oladiji AT. Effects of oral administration of aqueous extract of Fadogia agrestis stem on some testicular function indices of male rats. J Ethnopharmacol. 2008;115(2):288–292.
- Navarro VJ, Khan I, Björnsson E, Seeff LB, Serrano J, Hoofnagle JH. Liver injury from herbal and dietary supplements. Hepatology. 2017;65(1):363–373.
- Ronis MJJ, Pedersen KB, Watt J. Adverse effects of nutraceuticals and dietary supplements. Annu Rev Pharmacol Toxicol. 2018;58:583–601.
- Regulation (EU) 2015/2283 of the European Parliament and of the Council of 25 November 2015 on novel foods. Off J Eur Union. 2015;L327:1–22.
