TB-500 czy BPC-157: co faktycznie badano w kontekście ścięgien

TB-500 i BPC-157 są reklamowane w internecie jako peptydy przyspieszające regenerację ścięgien i więzadeł. Obietnice brzmią mocno, ale literatura naukowa wygląda zupełnie inaczej, niż sugeruje marketing: niemal wszystkie dane pochodzą z badań na szczurach i hodowlach komórkowych. Redakcja porównała, co faktycznie zbadano w kontekście ścięgien, i wyjaśnia, dlaczego to ma znaczenie.

Czym są te dwie substancje

TB-500 jest syntetycznym fragmentem tymozyny beta-4 – białka występującego naturalnie w organizmie, obecnego m.in. w płytkach krwi i w płynach tkankowych. Tymozyna beta-4 wiąże aktynę i uczestniczy w migracji komórek, co ma znaczenie w gojeniu ran.

BPC-157 to syntetyczny peptyd składający się z piętnastu aminokwasów, opisywany jako fragment pochodzący z białka obecnego w soku żołądkowym. Prace nad nim prowadzi od lat głównie jeden zespół badawczy z Chorwacji, skupiony wokół Instytutu Farmakologii Uniwersytetu w Zagrzebiu.

Oba związki są peptydami, co oznacza, że po podaniu doustnym w dużej mierze ulegają rozkładowi w przewodzie pokarmowym. W badaniach podawano je zwykle w iniekcjach – dootrzewnowych lub podskórnych u zwierząt.

Żaden z nich nie jest zarejestrowanym lekiem w Unii Europejskiej ani w Stanach Zjednoczonych. Sprzedawane są jako „związki badawcze”, co oznacza brak nadzoru farmaceutycznego nad jakością i składem.

Co badano w kontekście ścięgien

Dla BPC-157 istnieje seria publikacji dotyczących ścięgna Achillesa u szczurów. W pracy Staresinica i współpracowników z 2003 roku opisano szybsze gojenie przeciętego ścięgna u zwierząt otrzymujących peptyd. Inne badania tego samego nurtu dotyczyły więzadła rzepki i mięśni.

Opublikowano również badania na kulturach komórek ścięgna szczura, w których BPC-157 pobudzał migrację i proliferację fibroblastów oraz wpływał na ekspresję receptorów dla czynników wzrostu. To wyjaśnia proponowany mechanizm, ale nie dowodzi skuteczności u ludzi.

Dla TB-500 i tymozyny beta-4 większość prac dotyczy gojenia ran skóry, uszkodzeń rogówki i serca po niedokrwieniu. Badania ściśle dotyczące ścięgien są znacznie mniej liczne niż w przypadku BPC-157.

Tymozyna beta-4 była badana klinicznie u ludzi, ale w zupełnie innych wskazaniach – m.in. w owrzodzeniach żylnych kończyn dolnych i w chorobach powierzchni oka. To nie są badania nad regeneracją ścięgien u sportowców.

Dlaczego badania na szczurach to za mało

Model zwierzęcy jest niezbędnym etapem badań, ale wyniki rzadko przenoszą się bez zmian na ludzi. Różnice dotyczą metabolizmu, tempa gojenia, biomechaniki ścięgien i dawek w przeliczeniu na masę ciała.

W badaniach na szczurach stosuje się zwykle ostre, chirurgiczne uszkodzenie ścięgna. Tymczasem u sportowców dominują tendinopatie przewlekłe, związane z przeciążeniem, w których stan zapalny odgrywa mniejszą rolę niż zaburzona przebudowa kolagenu.

Istotna jest także kwestia niezależnego potwierdzenia wyników. W przypadku BPC-157 duża część publikacji pochodzi z jednego środowiska badawczego. W nauce powtórzenie wyników przez niezależne zespoły jest warunkiem uznania efektu za wiarygodny.

Brak badań klinicznych oznacza też brak wiedzy o działaniach niepożądanych. Nie wiadomo, jak te peptydy wpływają na organizm człowieka przy dłuższym stosowaniu, ani czy ich działanie na proliferację komórek jest w każdej sytuacji pożądane.

Status prawny i antydopingowy

BPC-157 został wymieniony przez WADA w kategorii S0, obejmującej substancje niedopuszczone do stosowania u ludzi przez żaden organ regulacyjny. TB-500, jako czynnik wpływający na wzrost i naprawę tkanek, mieści się w kategorii S2 dotyczącej hormonów peptydowych i czynników wzrostu. Oba są zakazane w zawodach i poza nimi.

W Stanach Zjednoczonych FDA umieściła BPC-157 na liście substancji, które nie mogą być stosowane w lekach recepturowych przygotowywanych w aptekach, wskazując na niewystarczające dane dotyczące bezpieczeństwa.

W Polsce i Unii Europejskiej żaden z tych peptydów nie jest zarejestrowanym produktem leczniczym ani dozwolonym składnikiem suplementów diety. Ich sprzedaż z adnotacją „do celów badawczych” nie zmienia tego statusu.

Dodatkowym problemem jest jakość produktów z rynku internetowego. Analizy preparatów peptydowych wykazywały rozbieżności między deklarowaną a faktyczną zawartością oraz obecność zanieczyszczeń. W przypadku substancji wstrzykiwanych dochodzi też ryzyko zakażenia i ropnia.

Co faktycznie pomaga na ścięgna

W odróżnieniu od peptydów, metody leczenia tendinopatii były badane u ludzi w randomizowanych badaniach. Podstawą pozostaje odpowiednio dobrany trening.

1. Ćwiczenia oporowe: protokoły ekscentryczne i o dużym obciążeniu mają najlepsze udokumentowane efekty w tendinopatii Achillesa i rzepki.
2. Modyfikacja obciążeń: czasowe zmniejszenie bodźców wywołujących ból, bez całkowitego unieruchomienia.
3. Cierpliwość: poprawa w tendinopatiach zajmuje zwykle miesiące, a nie tygodnie.
4. Fizjoterapia: ocena techniki, obciążeń treningowych i czynników ryzyka.
5. Diagnostyka: wykluczenie innych przyczyn bólu, np. uszkodzeń struktur stawowych.

Znaczenie mają też podstawy: odpowiednia podaż białka i energii, sen oraz stopniowe zwiększanie obciążeń. Gwałtowny wzrost objętości treningu jest jednym z głównych czynników ryzyka tendinopatii.

Redakcja nie podaje schematów stosowania TB-500 ani BPC-157 ani sposobów ich pozyskiwania. Dla substancji bez badań klinicznych u ludzi nie istnieje dawka o potwierdzonym bezpieczeństwie.

Wnioski redakcji

Badania nad ścięgnami dla BPC-157 są liczniejsze niż dla TB-500, ale w obu przypadkach dotyczą niemal wyłącznie zwierząt i hodowli komórkowych. Badań klinicznych u ludzi nad regeneracją ścięgien nie ma dla żadnej z tych substancji.

Pytanie „TB-500 czy BPC-157” nie ma więc naukowej odpowiedzi. Oba związki są zakazane przez WADA i nie są dopuszczone do stosowania u ludzi.

Udokumentowaną metodą leczenia tendinopatii pozostaje odpowiednio prowadzony trening oporowy i zarządzanie obciążeniami pod okiem specjalisty.

Redakcja poleca także nasze materiały o tendinopatii Achillesa, o kolagenie i witaminie C w regeneracji tkanek oraz o ryzyku związanym z peptydami z rynku internetowego.

Bibliografia

1. Staresinic M, Sebecic B, Patrlj L, et al. Gastric pentadecapeptide BPC 157 accelerates healing of transected rat Achilles tendon and in vitro stimulates tendocytes growth. J Orthop Res. 2003;21(6):976–983.
2. Chang CH, Tsai WC, Lin MS, Hsu YH, Pang JH. The promoting effect of pentadecapeptide BPC 157 on tendon healing involves tendon outgrowth, cell survival, and cell migration. J Appl Physiol. 2011;110(3):774–780.
3. Goldstein AL, Hannappel E, Sosne G, Kleinman HK. Thymosin β4: a multi-functional regenerative peptide. Basic properties and clinical applications. Expert Opin Biol Ther. 2012;12(1):37–51.
4. Beck BR, Rooney KB. Thymosin beta-4 and tissue repair: evidence and limitations. Expert Opin Biol Ther. 2012;12(1):1–3.
5. Malliaras P, Barton CJ, Reeves ND, Langberg H. Achilles and patellar tendinopathy loading programmes: a systematic review comparing clinical outcomes and identifying potential mechanisms for effectiveness. Sports Med. 2013;43(4):267–286.
6. World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List. Montreal: WADA.